ΚΟΙΜΗΣΙΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

 

            Και αυτός είναι μονόχωρος δρομικός ναός, αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου και εμφανίζει ομοιότητα οικοδομική προς τον ναό των αγίων Αναργύρων.

            Σε κάθε πλευρά του ναού σχηματίζονται τρία τυφλά τόξα, τα οποία βασίζονται σε χαμηλές παραστάσεις.

            Στην θέση μιας παραστάσεως λειτουργεί μία κολώνα , μοναδικό δείγμα στατικής λειτουργίας στη ναοδομία της Παλιαχώρας.

            Η αψίδα του ιερού είναι τοποθετημένη προς νότο και φωτίζεται από ένα πλάγιο στενό παράθυρο. Η μικρή είσοδος ανοίγεται προς βορρά στολισμένη με ένα υπέρθυρο, που φέρει εντός κύκλου την προτομή της Παναγίας και του Χριστού ανάγλυφους, δύο ρόδακες στα πλάγια και τέσσερις χριστοφόρους κύκλους στα μεταξύ του κενά.

            Η ανέγερση της εκκλησίας αυτής πρέπει να είναι σύγχρονη περίπου με της αγίας Αικατερίνης, δηλαδή το έτος 1225.

            Στο εσωτερικό του ναού σώζονται θαυμάσιες τοιχογραφίες. Ο ζωγράφος της Κοιμήσεως ήταν ένας αγέλαστος ασκητής της Ανατολής, που έφθασε στην Παλιαχώρα όταν κτίζοταν ο ναός, φέροντας στην μνήμη του και το δισάκι του αχνάρια και σχέδια από τα πρότυπα των Μονών της Καππαδοκίας. Ο εικονογραφικός τύπος, που μας ανοίγει το παράθυρο προς τα παλαιά πρότυπα της Καππαδοκίας, είναι της Μεταμορφώσεως. Ασβεστωμένη η επάνω ζώνη του Χριστού με τον Μωϋσή και τον Ηλία, μένει ορατή η κάτω ζώνη με τους τρεις Αποστόλους στους πρόποδες του βουνού, τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη. Ο Πέτρος γονατιστός ομιλεί με τον Χριστό φέροντας το χέρι στο πρόσωπο, όπως στον Νιπτήρα. Ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης πέφτουν με το πρόσωπο καταγής και γυρίζουν την πλάτη τους στο φώς του Θαβώρ, χωρίς να προστατεύουν τα μάτια με τα χέρια τους.

            Ακόμη η σκηνή της Ψηλαφήσεως παρουσιάζει την χαρακτηριστική λεπτομέρεια της εικονογραφίας του ΙΒ΄αιώνα με τον Πέτρο, που εξοργίζεται δια την δυσπιστία του Θωμά και παίρνει απειλητική έκφραση.

            Στον δυτικό τοίχο σώζεται λείψανο από την παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας, ενώ στον υπόλοιπο ναό κατεστραμμένες και ασβεστωμένες μορφές Αγίων και Αρχαγγέλων. Διασώζεται επίσης τμήμα από τον ιστορικό κύκλο εικονογραφίας και στην αψίδα του ιερού ελάχιστο δείγμα από την Πλατυτέρα. Μέσα στo Ιερό Βήμα ακόμη και στις κόγχες των δύο προθέσεων εικονίζονται η Άκρα Ταπείνωση και η Αγία Παρασκευή.

Οι μορφές του εικονογραφικού προγράμματος ιστορούνται στις τοιχογραφίες του ι.ναού της Κοιμήσεως με περιγράμματα ισχυρά και μαύρα, γραμμένα με αποφασιστικό γοργό και νευρώδες χέρι, έντονα εκφραστικές, δασύτριχες, αποστεωμένες από τη νηστεία, του πάθους της πίστεως, το οποίο πλημμύριζε τις μονές της Ανατολής.